Nâng cao hiệu quả xây dựng giếng đăng nhập 188bet dầu khí trên quan điểm ổn định trạng thái bền cơ học
Với đặc thù riêng của các giếng đăng nhập 188bet có tỷ lệ giữa chiều dài với đường kính thân giếng lên đến 12 - 20 nghìn lần tùy theo cấp đường kính, nên tính bền cơ học của bộ dụng cụ đăng nhập 188bet có ảnh hưởng trực tiếp đến trạng thái và hiệu quả làm việc của choòng đăng nhập 188bet trong quá trình phá hủy đất đá. Ngoài ra, hình dạng và quỹ đạo thân giếng cũng gây ra nhiều phức tạp trong công tác thi công xây dựng giếng. Trên cơ sở phát triển kết quả Lubinski, nhóm tác giả đưa ra cách tính tải trọng tới hạn xảy ra hiện tượng uốn dọc cho bộ dụng cụ đăng nhập 188bet gồm liên kết các cần nặng và định tâm, cũng như tính toán và đánh giá về độ cứng chịu uốn của bộ dụng cụ đăng nhập 188bet cho các cấp đường kính khác nhau nhằm làm cơ sở xây dựng bộ đăng nhập 188bet cụ cho công tác thi công giếng đăng nhập 188bet.
Từ khóa: Tải trọng tới hạn, độ cứng bộ đăng nhập 188bet cụ, bền động học bộ đăng nhập 188bet cụ, thiết kế giếng đăng nhập 188bet.
1. Mở đầu
Để phá hủy đất đá, choòng đăng nhập 188bet làm việc dưới một tải trọng dọc trục tương ứng với độ bền cơ học của đất đá đăng nhập 188bet qua. Việc tạo tải trọng dọc trục được thực hiện trên cơ sở trọng lượng riêng của các thiết bị (gồm các đoạn ống có đường kính và bề dày thành khác nhau) được lắp đặt ngay trên choòng. Trong toàn bộ chuỗi cần đăng nhập 188bet được chia ra thành 2 đoạn có ứng suất lực khác dấu, phần trên của chuỗi cần đăng nhập 188bet chịu ứng suất kéo, còn phần dưới chịu ứng suất nén. Trong đoạn cần đăng nhập 188bet chịu nén, với giá trị tải trọng dọc trục lớn sẽ làm bộ dụng cụ đăng nhập 188bet phần trên choòng đăng nhập 188bet bị biến dạng uốn hình sin. Nếu bộ dụng cụ đăng nhập 188bet thường xuyên làm việc trong điều kiện này sẽ dẫn đến trạng thái làm việc của choòng đăng nhập 188bet mất tính ổn định và bền cơ học, hiệu quả phá hủy đất đá cũng bị suy giảm. Vấn đề tính toán và xác định ứng suất tới hạn uốn, cũng như độ cứng chịu uốn của thiết bị đóng vai trò quan trọng trong việc thiết kế và
xây dựng bộ đăng nhập 188bet cụ đảm bảo tính bền cơ học và trạng thái ổn định cơ học của hệ thống động học trong quá trình phá hủy đất đá. Một số nghiên cứu về tính ổn định và bền cơ học của choòng đăng nhập 188bet dựa trên Lý thuyết tai biến, Lý thuyết rẽ nhánh, Nguyên lý năng lượng cơ học riêng có thể được tìm thấy trong các công bố gần đây [1 - 3].
2. Tải trọng tới hạn cho hiện tượng uốn dọc của cần đăng nhập 188bet
2.1. Mô hình Lubinski
Nhóm tác giả sử dụng mô hình Lubinski [4] để tính toán tải trọng tới hạn lên choòng đăng nhập 188bet cho hiện tượng uốn dọc của hệ thống cần đăng nhập 188bet.
Giả sử hệ thống cần đăng nhập 188bet là một chuỗi ống liên tiếp không có chi tiết nối, và hai đầu của hệ thống cần đăng nhập 188bet được xem là những khớp bản lề. Do đó, phản lực ở hai đầu hệ thống cần đăng nhập 188bet sẽ có các thành phần theo phương ngang và phương dọc. Khi hệ thống cần đăng nhập 188bet bị uốn dọc, sẽ xuất hiện một phản lực nữa tại điểm tiếp xúc giữa thành hệ và hệ thống cần đăng nhập 188bet. Hệ ngoại lực tác dụng lên hệ thống cần đăng nhập 188bet được thể hiện trong Hình 1:
- Lực hướng lên trên W1 là phản lực tại khớp bản lề trên đỉnh.
- Lực hướng lên trên W2 là thành phần lực dọc của phản lực do đáy lỗ đăng nhập 188bet tác dụng lên hệ thống cần đăng nhập 188bet, đây chính là tải trọng lên choòng đăng nhập 188bet.
- Lực F2 là thành phần lực ngang của đáy lỗ đăng nhập 188bet tác dụng lên hệ thống cần đăng nhập 188bet.
- Lực ngang F1 là phản lực của ổ trục tác dụng lên hệ thống cần đăng nhập 188bet.
- Lực ngang F là phản lực của thành hệ lên hệ thống cần đăng nhập 188bet khi nó bị uốn dọc.
- Hai lực không xuất hiện ở Hình 1 là trọng lượng của hệ thống cần đăng nhập 188bet (lực dọc hướng xuống dưới) và lực nổi (lực dọc hướng lên trên), cả hai lực trên đều tác dụng vào trọng tâm của hệ thống cần đăng nhập 188bet. Ảnh hưởng của lực nhớt tác dụng bởi dung dịch đăng nhập 188bet và lực đẩy của tia nước ở choòng đăng nhập 188bet được bỏ qua vì rất nhỏ so với tải trọng tác dụng lên choòng đăng nhập 188bet.
Chọn trục tọa độ OXY như Hình 2, trong đó O là điểm trung hòa (tức là điểm trên chuỗi cần đăng nhập 188bet mà tại đó lực nén và lực kéo căng bằng 0). Trục X và Y được tính theo đơn vị feet (ft). Moment uốn của hệ thống cần đăng nhập 188bet có thể được biểu diễn bằng phương trình:
(1)
Trong đó:
M: Moment uốn (ft.lb);
E: Module đàn hồi Young của thép (lb/ft2);
I: Moment quán tính của mặt cắt ngang (ft4).
Lực cắt, được định nghĩa là tốc độ biến thiên của moment uốn, đạt được bằng cách đạo hàm phương trình (1) theo X:
(2)
Lực cắt của mặt cắt ngang nào đấy dọc theo hệ thống cần đăng nhập 188bet, ví dụ mặt cắt MN trong Hình 1, có thể được xác định bằng phương trình (2). Các lực tác dụng lên đoạn cần đăng nhập 188bet nằm dưới mặt cắt MN được biểu diễn trong Hình 3. Trọng lượng của hệ thống cần đăng nhập 188bet dưới mặt cắt MN được biểu diễn bằng vector W và lực đẩy nổi tác dụng bởi dung dịch đăng nhập 188bet lên cần được biểu diễn bởi vector B1. Áp lực thủy tĩnh B2 không tác dụng lên mặt cắt MN nên thành phần này bị lược bỏ từ lực đẩy nổi B1 để đạt được lực nổi thực. Bởi đoạn cần đăng nhập 188bet đang xét ở trạng thái cân bằng, nên tổng các lực bằng 0 (Hình 4). Trên Hình 4, AB đại diện cho tải trọng lên choòng đăng nhập 188bet, BC là thành phần ngang F2 của phản lực của đáy lỗ đăng nhập 188bet tác dụng lên choòng, CD là khối lượng W của đoạn cần đăng nhập 188bet dưới mặt cắt MN, DE là lực đẩy nổi B1 và EF là lực đẩy nổi B2.
Đầu tiên, xét trường hợp uốn dọc nhưng cần đăng nhập 188bet vẫn chưa tiếp xúc với thành hệ, do đó lực F = 0. Trong Hình 4, lực FA là phản lực của đoạn cần đăng nhập 188bet phía trên mặt cắt MN tác dụng lên đoạn phía dưới, lực này có hai thành phần: lực cắt FG và lực nén hay lực kéo GA. Phương trình vector các lực:
AB + BC + CE + EF + FG + GA = 0
Để xác định lực cắt FG, ta chiếu tất cả các lực lên trục MN:
ABsinα – BCcosα – CEsinα – FG = 0
=> FG = (AB – CE)sinα - BCcosα
Ở điều kiện đang xét, góc α rất nhỏ, do đó ta có thể xem cosα = 1 và sinα = tanα. Phương trình trên trở thành:
Fs = FG = (AB – CE)tanα – BC (3)
Hệ số lực đẩy nổi được định nghĩa bằng:
Trong đó:
ρddk: Tỷ trọng riêng của dung dịch đăng nhập 188bet;
ρt : Tỷ trọng riêng của thép.
Gọi p là trọng lượng đơn vị của hệ thống cần đăng nhập 188bet trong dung dịch (đơn vị lb/ft), đại lượng này bằng tích của trọng lượng thật của hệ thống cần đăng nhập 188bet và hệ số lực đẩy nổi B.F. Gọi X1 và X2 lần lượt là tọa độ theo trục X của hai điểm đầu mút của hệ thống cần đăng nhập 188bet, ta có:
(4)
Thay phương trình (4) vào phương trình (3) và thay tanα = -dY/dX , ta có:
(5)
Thay phương trình (5) vào phương trình (2):
(6)
Phương trình (6) là phương trình vi phân của hiện tượng uốn dọc cần đăng nhập 188bet.
Gọi: X = mx; Y = my (7)
Trong đó:
m là hằng số sao cho m3 = El/p, đơn vị feet. Do đó:
Thay các phương trình (7), (8) và (10) vào phương trình (6), ta có:
Phương trình (7), (8), (12) và (14) chỉ ra rằng
là những đại lượng không thứ nguyên. Do đó, các phân tích chứa các đại lượng này sẽ không phụ thuộc vào tính chất của hệ thống cần đăng nhập 188bet và dung dịch đăng nhập 188bet.
Gọi:
(15)
Thay phương trình (15) vào phương trình (13), phương trình vi phân của hiện tượng uốn dọc cần đăng nhập 188bet trở thành:
(16)
Nghiệm z ở phương trình trên có thể được viết dưới dạng chuỗi lũy thừa:
Phương trình (16) do đó sẽ có dạng:
Nghiệm của phương trình trên:
g là hằng số
Gọi x1 và x2 lần lượt là giá trị của tọa độ x của các điểm mút phía trên và phía dưới của hệ thống cần đăng nhập 188bet với tọa độ gốc là điểm trung hòa. Gọi P1, Q1, R1, S1 là giá trị của P(x), Q(x), R(x), S(x), khi x = x1 và P2, Q2, R2, S2 là giá trị của P(x), Q(x), R(x), S(x) khi x = x2. Ở hai đầu mút của hệ thống cần đăng nhập 188bet, moment uốn bằng 0, do đó các phương trình (14) và (20) có dạng:
Ở hai đầu mút tọa độ y = 0 nên phương trình (18) cho ta:
Tọa độ x1 và x2 tìm được bằng cách giải các phương trình (21), (22) và (23), tức là giải định thức sau:
Bằng phương pháp đúng dần, phương trình (24) được giải để tìm x1 và x2. Những giá trị này được biểu diễn trong Hình 5.
Kết quả Hình 5 cho thấy khi giá trị tuyệt đối của x1 nhỏ, tức là khi lỗ đăng nhập 188bet rất nông, cần một tải trọng lớn hơn lên choòng để cần đăng nhập 188bet bị uốn dọc. Khi lỗ đăng nhập 188bet sâu hơn, giá trị tới hạn của tải trọng lên choòng giảm xuống đạt tới giá trị tiệm cận ở giá trị nào đấy. Trong điều kiện đăng nhập 188bet thực tế, x1 rất lớn và giá trị x2 sẽ bằng giới hạn tiệm cận. Hình 5 cho thấy khi sai số có thể bỏ qua, giới hạn tiệm cận đạt được khi x1 = -6 và giá trị tương ứng của x2 = 1,94, đây là điều kiện tới hạn của hiện tượng uốn dọc bậc 1.
Vì m3=El/p , chiều dài của một đơn vị không thứ nguyên được xác định bằng:
Suy ra trọng lượng (đơn vị pound) của chiều dài hệ thống cần đăng nhập 188bet tương đương với một đơn vị không thứ nguyên:
Nhân mp với 1,94, ta sẽ có tải trọng tới hạn lên choòng đăng nhập 188bet của hiện tượng uốn dọc cần đăng nhập 188bet bậc 1, tức là:
(25)
Trong đó đơn vị tính của các đại lượng là: E (lb/ft2); I (ft4); p(lb/ft) và FCri (lb).
Trường hợp bộ đăng nhập 188bet cụ có các chi tiết nối giữa cần đăng nhập 188bet và cần nặng (với đường kính khác nhau) thì tải trọng tới hạn lên choòng đăng nhập 188bet của hiện tượng uốn dọc được tính theo công thức ([4]):
(26)
Trong đó:
pc, pp: Lần lượt là trọng lượng riêng của cần nặng và cần đăng nhập 188bet;
Lc: Tổng chiều dài của cần nặng.
2.2. Tính toán cho số liệu cụ thể
Trong công thức (25) và (26) thì E - Module đàn hồi là đại lượng đã biết; I - Moment quán tính trục (cm4) được tính toán theo công thức sau [6]:
Xét khoảng đăng nhập 188bet từ 4.596m đến 4.775m trong than giếng thẳng đứng. Tỷ trọng dung dịch là 1,05g/cm3. Bộ đăng nhập 188bet cụ gồm:
- Choòng đăng nhập 188bet đường kính 165,1mm, chiều dài 0,2m, (trọng lượng15kg);
- Đầu nối chuyển tiếp đường kính ngoài 120mm, chiều dài 0,8m;
- Cần nặng đường kính 120,65mm, chiều dài 266,0m (trọng lượng riêng trong không khí: 47lb/ft);
- Đầu nối 127mm, chiều dài 0,41m;
- Cần đăng nhập 188bet 127mm - phần còn lại (trọng lượng riêng trong không khí: 19,5lb/ft).
Ta có: E = 4,176 × 106 (lb/ft2) và I = 6,87 × 10-4 (ft4).
Để tính pp, pc trước tiên ta cần tính hệ số Bouyancy (BF).
1,05 (g/cm3) = 1,05 x (1/454) lb : (1/30,48)3 ft3 = 65,49 (lb/ft3)
BF = (489 - 65,49) : 489 = 0,866.
Từ đó suy ra: pp = 16,89 (lb/ft), pc = 40,7 (lb/ft).
Do đó ta thu được: Fcri = 21017,69 (lb) ≈ 9.458kgf.
Thực tế khi đăng nhập 188bet trong móng với choòng đăng nhập 188bet có đường kính 165,1mm, giá trị tải trọng dọc trục thường sử dụng từ 10.000 -14.000kgf. Giá trị này lớn hơn nhiều so với giá trị tải trọng tới hạn tính toán ở trên cho thấy bộ dụng cụ đăng nhập 188bet sẽ bị biến dạng, đây chính là nguyên nhân cản trở hiệu quả làm việc của choòng đăng nhập 188bet. Để khắc phục hiện tượng này, cần phải gia cố bộ dụng cụ đăng nhập 188bet bằng các định tâm với đường kính tối đa bằng 165mm sao cho Fcr nhỏ nhất cũng phải bằng 14.000kgf. Hay nói cách khác là độ cứng chịu uốn của bộ đăng nhập 188bet cụ mới phải gấp 1,5 lần so với bộ dụng cụ đăng nhập 188bet chỉ với cần nặng đường kính 120,65mm.
3. Đánh giá độ cứng chịu uốn của bộ đăng nhập 188bet cụ có lắp đặt các định tâm
Độ cứng chịu uốn của thành phần bộ đăng nhập 188bet cụ được xác định như sau:
Trong đó:
E: Module đàn hồi (Mpa);
J: Moment chống uốn (cm3)
Giá trị moment chống uốn được tính theo công thức sau:
Trong đó:
D: Đường kính ngoài (cm);
d: Đường kính trong (cm).
Trường hợp liên kết giữa 2 cần nặng có đường kính khác nhau:
Giá trị độ cứng uốn R của liên kết này được xác định theo công thức sau:
(27)
Đối với bộ đăng nhập 188bet cụ có sử dụng các định tâm, giá trị độ cứng biểu kiến được tính toán theo các công thức sau [5]:
Bộ đăng nhập 188bet cụ sử dụng một định tâm:
Bộ đăng nhập 188bet cụ sử dụng hai định tâm:
Bộ đăng nhập 188bet cụ sử dụng ba định tâm:
Trong đó:
m, mk: Hệ số tương ứng cho cần nặng và định tâm;
Δ, Δk: Khe hở tương ứng giữa cần nặng và định tâm với đường kính tương đương choòng đăng nhập 188bet;
L1, L2: Khoảng cách tương ứng từ choòng đăng nhập 188bet đến định tâm và giữa hai định tâm với nhau;
Lk: Chiều dài của định tâm.
Các giá trị m, mk được cho theo Bảng 1.
Trong trường hợp sử dụng bộ đăng nhập 188bet cụ với choòng đăng nhập 188bet có đường kính 490mm và cần nặng 229mm thì giá trị độ cứng biểu kiến nhỏ nhất Rtd, min = 42. Đối với bộ đăng nhập 188bet cụ có choòng đăng nhập 188bet đường kính 190,5mm và cần nặng vuông tính theo đường chéo bằng 189,5mm thì giá trị độ cứng biểu kiến lớn nhất Rtd, max = 4.556. Như vậy đánh giá độ cứng chịu uốn tương đương quy đổi của bộ đăng nhập 188bet cụ theo thang điểm 10 bậc thì giá trị R = 1 sẽ tương ứng với giá trị độ cứng biểu kiến nhỏ nhất (Rtd, min = 42), còn giá trị R = 10 tương ứng với độ cứng biểu kiến lớn nhất (Rtd, max), như vậy để quy đổi độ cứng biểu kiến của bất kỳ bộ đăng nhập 188bet cụ nào sang thang điểm 10 bậc sẽ được thực hiện tính toán theo công thức sau [5]:
R = 0,92 + 1,99 x 10-3Rtd
Trong lý thuyết cũng như thực tế thi công đăng nhập 188bet các giếng đăng nhập 188bet, thường có sử dụng một khái niệm về đường kính “cho phép đi qua” của giếng, tức là khả năng thả cột ống chống đi qua một cách suôn sẻ và bằng một nửa tổng đường kính của choòng đăng nhập 188bet và cần nặng ((Dc+Dcn)/2) của bộ đăng nhập 188bet cụ sử dụng trong khi đăng nhập 188bet hoặc khi chuẩn bị thân giếng. Tỷ lệ giữa giá trị đường kính cho phép đi qua với đường kính đầu nối ống chống được gọi là hệ số cho phép đi qua, ký hiệu là Kđq. Nhưng với khái niệm độ cứng chịu uốn của bộ đăng nhập 188bet cụ và cột ống chống như đã trình bày ở trên thì khả năng thả cột ống chống đi qua trong thân giếng không còn gói gọn trong một khái niệm là đường kính nữa. Mà bản chất vấn đề đã được nâng lên đó là khả năng uốn cong của cột ống trong thân giếng. Trong trường hợp này, khi đề cập đến các giá trị tính toán và đánh giá độ cứng chịu uốn của bộ đăng nhập 188bet cụ và ống chống thì hệ số cho phép đi qua Kđq phải được xác định bằng tỷ lệ giữa giá trị độ cứng R của bộ đăng nhập 188bet cụ với giá trị độ cứng của cột ống chống.
Như vậy, có thể so sánh về khả năng thả cột ống chống đi qua một cách suôn sẻ trong lòng giếng trên cơ sở khái niệm đường kính cho phép đi qua và độ cứng chịu uốn của bộ đăng nhập 188bet cụ bằng cách tính toán giá trị K đq. Theo tính toán, giá trị hệ số K đq nếu lớn hơn 1 thì khả năng thả cột ống chống xuống tới chiều sâu thiết kế là khả thi, giá trị này càng cao thì tính khả thi càng lớn, khả năng gặp sự cố trong những trường hợp này là ít nhất. Khi hệ số Kđq nhỏ hơn 1, không nên thả cột ống chống nếu không doa và thông lại thân giếng bằng bộ đăng nhập 188bet cụ có độ cứng tương đương lớn hơn, vì nếu thả cột ống chống trong trường hợp này sẽ gặp sự cố kẹt ống chống và không thể thả ống chống xuống tới chiều sâu thiết kế được.
Các kết quả trên cho thấy giá trị độ cứng chịu uốn tương đương của bộ đăng nhập 188bet cụ phụ thuộc nhiều vào cấu trúc và kích thước của các thành phần trong bộ đăng nhập 188bet cụ. Đối với các đường kính lớn cho thấy giá trị R khá nhạy cảm với kích thước của định tâm. Chỉ cần thay đổi 1 - 2mm đường kính định tâm thì giá trị R cũng giảm tới 10 - 15%.
4. Kết luận
Trên cơ sở phát triển công thức Lubinski, nhóm tác giả đưa ra cách tính tải trọng tới hạn chịu uốn của bộ dụng cụ đăng nhập 188bet với các cấp đường kính khác nhau làm cơ sở tính toán và xây dựng bộ đăng nhập 188bet cụ đảm bảo được trạng thái ổn định và bền cơ học của hệ thống.
Kết quả tính toán cho phép xác định được độ cứng tương đương của bộ dụng cụ đăng nhập 188bet với các cấp đường kính khác nhau làm cơ sở so sánh với độ cứng của cột ống chống để xây dựng bộ đăng nhập 188bet cụ tương ứng phục vụ cho công đoạn thi công giếng đăng nhập 188bet.
Kết quả nghiên cứu cho phép nâng cao hiệu quả làm việc của choòng đăng nhập 188bet và giảm thiểu thời gian phi sản xuất do phải xử lý các phức tạp và sự cố xảy ra do hình dạng và quỹ đạo thân giếng gây ra.
Lời cám ơn
Nghiên cứu này được tài trợ bởi trường Đại học Dầu khí Việt Nam trong khuôn khổ đề tài mã số GV1511.
Tài liệu tham khảo
1. Nguyễn Thế Vinh, Lê Xuân Lân, Trần Xuân Đào. Nghiên cứu và đánh giá trạng thái động học của hệ thống công nghệ đăng nhập 188bet dầu khí. Tuyển tập Báo cáo Hội nghị Khoa học - Công nghệ “30 năm Dầu khí Việt Nam - Cơ hội mới, Thách thức mới”. Nhà xuất bản Khoa học và Kỹ thuật. 2005: trang 773 - 782.
2. Nguyễn Văn Khương, Trần Xuân Đào, Nguyễn Thành Trường. Nghiên cứu đánh giá trạng thái động học bộ dụng cụ đăng nhập 188bet đường kính nhỏ trong móng nứt nẻ mỏ Bạch Hổ. Tạp chí Dầu khí. 2014; 11: trang 18 - 22.
3. Trần Xuân Đào, Nguyễn Thế Vinh. Xác định các thông số chế độ đăng nhập 188bet tối ưu bằng cách tiếp cận mới trên quan điểm bền động học của quá trình đăng nhập 188bet trong đá móng nứt nẻ mỏ Bạch Hổ. Tạp chí Dầu khí. 2006; 5: trang 10 - 14.
4. A.Lubinski. A study of the buckling of rotary drilling strings. API Drilling and Production Practice. 1950: p. 178 - 214.
5. В.Г. Григулецкий, В.Т. Лукьянов. Проектированиекомпоновок нижней части бурильной колонны. - М.:Недра, 1990. -301 с.
6. J.P.Nguyen, G.Gabolde. Drilling data handbook. Editions Technip. 9th edition. 2014.
Improving the efficiency of oil well construction in view of mechanical stability
Nguyen Van Loi - Petrovietnam University , Tran Xuan Dao – Vietsovpetro
Vo Quoc Thang - Petrovietnam University, Nguyen Thi Hoai - Petrovietnam University, Ngo Sy Tho - Government Office
Email: loinv@pvu.edu.vn
Summary
It is typical for an oil and gas well to have a very high ratio of length to diameter of well bore (12-20 thousand times higher depending on the well size). The mechanical stability of the bore hole assembly (BHA) can directly affect the condi-tions and the efficiency of drilling bits during drilling operation. In addition, the shape of bore hole and well trajectory can create complications during well construction. By extension of Lubinski’s results, the authors provide a method for calculation of critical load for buckling of drill pipe, including collars and calibrators, as well as calculation and evaluation of BHA stiffness for different rock bit diameters for all drilling operations.
Key words: Critical load, stiffness of BHA, dynamic stability of BHA, well design.